การสังเกตแผลกดทับในผู้ที่มีสีผิวเข้ม
;
ถึงแม้เรื่องแผลกดทับในผู้ที่มีสีผิวเข้มจะยังมีการศึกษาน้อย แต่หลักฐานชี้ว่าคนกลุ่มนี้มีโอกาสเกิดแผลกดทับระดับรุนแรงได้มากกว่า¹ การเจอสัญญาณตั้งแต่เนิ่นๆ จึงสำคัญมากในการป้องกันอันตรายที่เลี่ยงได้ แต่สำหรับคนที่มีสีผิวเข้ม อาการเริ่มต้นอาจดูออกยากกว่ามาก และอาจเกิดจากแรงกดทับภายใน 48 ชั่วโมงก่อนที่ผิวจะแสดงความเสียหายให้เห็น² ความต่างของเม็ดสีผิวสามารถกลบรอยแดงแบบที่หลายคนคุ้นเคย ทำให้สัญญาณเล็กๆ น้อยๆ ของเนื้อเยื่อที่เสียหายหลุดรอดสายตาได้ง่าย คู่มือนี้ช่วยหนุนบุคลากรทางการแพทย์ในสหราชอาณาจักรให้ประเมินแผลกดทับได้ตรงจุดและสม่ำเสมอขึ้น ด้วยเทคนิคที่มีหลักฐานรองรับและแนวทางปฏิบัติที่เป็นที่ยอมรับ
สัญญาณเตือนความเสียหายจากแรงกดทับในสีผิวเข้ม¹
-
สีผิวเปลี่ยนไป ทั้งรอยแดงหรือสีผิวที่ผิดเพี้ยนไปจากเดิม
-
อุณหภูมิผิวเปลี่ยน จากที่อาจรู้สึกร้อนในช่วงแรก แล้วค่อยๆ เย็นลงเมื่อเนื้อเยื่อตาย
-
เนื้อเยื่อสัมผัสเปลี่ยนไป หรือผิวดูตึงและเป็นมันเงา
เลือกใช้เกณฑ์ที่เป็นกลางและชัดเจนในการบอกสีผิว เวลาประเมินแผลกดทับ ควรเลี่ยงคำเรียกที่อิงความรู้สึกส่วนตัวหรือเชื้อชาติ แล้วหันมาใช้เครื่องมือที่เป็นรูปธรรมอย่างมาตราส่วน Fitzpatrick skin type² เพื่อระบุโทนสีผิวให้แม่นยำ แผนภูมิสีช่วยให้ทีมสหสาขาวิชาชีพตัดสินใจและสื่อสารไปในทิศทางเดียวกัน พร้อมช่วยไม่ให้พลาดสัญญาณแรกเริ่มของแผลกดทับ
อีกหนึ่งตัวช่วยในการประเมินคือ Skin tone tool เครื่องมือจัดกลุ่มโทนสีผิวที่ผ่านการรับรองความถูกต้อง ซึ่งแสดงโทนสีผิวหลากหลายระดับ (ด้านล่าง) ให้เลือกเทียบกับสีผิวบริเวณด้านในต้นแขนของผู้ป่วยได้สะดวก ใช้งานง่าย ใช้ได้ในหลายสภาพแวดล้อมการดูแล และเหมาะแม้กระทั่งกับผู้ป่วยที่อาจมีข้อจำกัดด้านการอ่านเขียน³
เครื่องมือวัดโทนสีผิว (Skin tone tool) (ดัดแปลงจาก Ho และ Robinson, 2015)
หมั่นสังเกตและระวังความเสียหายจากแรงกดทับในสีผิวเข้มให้มากขึ้น² อย่างที่เกริ่นไว้ ผู้ป่วยสีผิวเข้มอาจยังไม่เห็นรอยเปลี่ยนสีจากแรงกดทับชัดเจนจนกว่าจะผ่านไปถึง 48 ชั่วโมงหลังเนื้อเยื่อเริ่มเสียหาย ยิ่งทำให้การซักประวัติอย่างละเอียดสำคัญมาก ทั้งการไม่เคลื่อนไหว แรงกดทับจากอุปกรณ์ หรือการเจ็บป่วยช่วงที่ผ่านมา แม้ดูเผินๆ ผิวจะปกติ แต่การเปลี่ยนของเนื้อสัมผัสเล็กน้อยหรือความรู้สึกไม่สบายตัวที่ผู้ป่วยบอก อาจเป็นสัญญาณเตือนแรกของการบาดเจ็บที่ซ่อนอยู่
จัดแสงให้เหมาะ เพื่อช่วยส่องดูความเปลี่ยนแปลงของผิว² แสงไฟมีผลมากต่อการมองเห็นความผิดปกติระยะแรก แสงธรรมชาติคือดีที่สุด แต่ถ้าไม่มี สามารถใช้ไฟฉายปากกาหรือไฟมือถือช่วยได้ และควรเลี่ยงไฟฟลูออเรสเซนต์ที่อาจทำให้ผิวสีเข้มดูติดฟ้าอมเทาจนกลบสัญญาณจางๆ แสงที่พอดีช่วยให้สังเกตเห็นความร้อน ความเย็น หรือก้อนแข็งใต้ผิว (induration) ได้ง่ายขึ้น ในผิวที่เม็ดสีเข้ม สัญญาณเปลี่ยนสีระยะแรกอาจถูกบดบังได้ง่าย จึงต้องคอยสังเกตอย่างใกล้ชิด อย่าลืมเทียบโทนสีผิวพื้นฐานในจุดที่ไม่ค่อยโดนแดด (ยูวี)¹ อย่างด้านในต้นแขน และเช็ดทำความสะอาดบริเวณที่จะตรวจให้เกลี้ยง ทั้งสารคัดหลั่งและผลิตภัณฑ์บำรุงผิว
เทียบผิวจุดที่กดทับ กับผิวรอบข้างที่ยังปกติ² ลองเทียบผิวตรงจุดที่รับแรงกดกับผิวข้างเคียงที่ยังดีอยู่ จะช่วยให้เห็นความเสียหายระยะแรกที่อาจมองข้ามไป ให้ดูความต่างของเม็ดสีที่เข้มขึ้นหรือจางลง โทนสีม่วงหรือสีหม่นคล้ายขี้เถ้า ความแห้ง หรือผิวที่เปลี่ยนไป วิธีนี้ช่วยได้มากเวลาดูแผลกดทับระยะที่ 1 ในผิวสีเข้ม
เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว ช่วยให้มองเห็นชัดขึ้น² เพราะผิวสีเข้มอาจหนากว่าหรือแห้งกว่าตามธรรมชาติ การแตะเพิ่มความชุ่มชื้นเบาๆ จะช่วยเติมน้ำให้ผิวชั้นนอกและขับสีผิวที่เปลี่ยนแปลงให้เด่นชัดขึ้น เป็นทริคสั้นๆ ที่ช่วยให้เห็นความต่างของเม็ดสีได้ง่ายและประเมินได้มั่นใจขึ้น
ใช้มือคลำตรวจหาความแข็งหรืออุณหภูมิที่เปลี่ยนไป² ผิวสีเข้มมักไม่เห็นการกดแล้วซีดจาง (blanching response) และดูรอยแดง (erythema) ได้ยาก จึงควรดูตัวช่วยอื่นอย่างสีม่วงหรืออมฟ้าควบคู่กัน การดูแผลไม่ได้ใช้แค่สายตา แต่การคลำตรวจสำคัญมาก ทั้งความแน่นแข็ง ความเย็น ความร้อน หรืออาการบวมเฉพาะจุด ซึ่งมักมาก่อนรอยเปลี่ยนสีที่มองเห็น และอาจเป็นสัญญาณแรกสุดของเนื้อเยื่อที่เริ่มมีปัญหาในผิวสีเข้ม
ที่สำคัญไม่แพ้กันคือการรับฟังผู้ป่วยและชวนคุยถึงประวัติและอาการที่เป็นอยู่ เพื่อเข้าใจความเจ็บปวดและการรับรู้ความรู้สึกที่เปลี่ยนไป ทั้งช่วยให้ประเมินได้ตรงจุดและเข้าใจทางเลือก ความต้องการ รวมถึงสิ่งที่ผู้ป่วยสบายใจ¹
โจทย์ท้าทายและสิ่งที่ควรใส่ใจในการประเมินผิวสีเข้ม การประเมินผิวสีเข้มควรทำแบบครบเครื่อง โดยนำหลายวิธีข้างต้นมาใช้ร่วมกัน รวมถึงเครื่องมืออย่าง Skin Tone Scale หมั่นอัปเดตข้อควรพิจารณาเฉพาะทางและเติมเต็มช่องว่างด้านความรู้เพื่อผลลัพธ์ที่ดีขึ้น พร้อมติดตามคำแนะนำจาก European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP) อย่างต่อเนื่องเมื่อมาตรฐานการดูแลก้าวหน้าต่อไป
1. Black, J., Dhoonmoon, L., & Oozgeer Gunowa, N. (2023). Pressure Ulcers and Skin Tone Made Easy. Wounds International, September 2023.
2. Black, J. and Simende, A., "Ten top tips: assessing darkly pigmented skin," Wounds International, vol. 11, no. 3, 27 September 2020, pp. 8-11, <https://brnw.ch/21wXyxV>, accessed 16 September 2025.
3. Wounds UK (2021) Best Practice Statement: Addressing skin tone bias in wound care: assessing signs and symptoms in people with dark skin tones. Wounds UK, London. https://wounds-uk.com/wp-content/uploads/2023/02/191ac9b79f47de2896cf1a30f39037f5.pdf
Blogs