การสมานแผล: ไม่ควรมองข้ามบทบาทของโภชนาการ
;
เวลาดูแลแผลที่หายยาก บุคลากรทางการแพทย์ต้องมองให้กว้างกว่าตัวแผล แล้วใส่ใจปัจจัยรอบด้านร่วมด้วย ทั้งโรคร่วม ปัญหาเศรษฐกิจและสังคม สุขภาพจิต และเรื่องโภชนาการ อย่างที่ย้ำไว้ในขั้นตอน ‘Monitor’ ของกรอบการสมานแผลเชิงรุก Wound Hygiene Proactive Healing Framework ซึ่งใช้ภาวะโภชนาการเป็นตัวชี้วัดสำคัญที่ต้องติดตาม เพื่อดูแลผู้ป่วยให้ครบทุกมิติ¹
การสมานแผลมี 3 ระยะ ได้แก่ ระยะอักเสบ (ห้ามเลือดและทำความสะอาดแผล) ระยะสร้างเนื้อเยื่อใหม่ (สร้างพื้นแผลและเนื้อเยื่อ) และระยะปรับโครงสร้างเนื้อเยื่อ (เพิ่มความแข็งแรงของคอลลาเจน) ซึ่งต้องการโภชนาการที่ดีตลอดทั้งกระบวนการ² ผู้ที่มีแผลหายยากมักมีภาวะทุพโภชนาการหรือผอมเกินไป ขณะที่คนที่มีค่า BMI สูงก็อาจขาดสารอาหารได้เช่นกันหากกินอาหารไม่สมดุล และเมื่อร่างกายกำลังสมานแผล ระบบเผาผลาญ (เมแทบอลิซึม) จะทำงานมากขึ้น ทำให้ต้องการพลังงานและโปรตีนสูงขึ้นตามไปด้วย²
โภชนาการสำหรับแผลหายยาก: เน้นพลังงานเพิ่มและดื่มน้ำให้พอ แผลหายยากต้องการสารอาหารที่ช่วยสร้างเซลล์และสังเคราะห์คอลลาเจน โดยเฉพาะโปรตีน สังกะสี วิตามินเอ วิตามินซี และพลังงานที่เพียงพอ รวมถึงสารอาหารรองที่ช่วยลดการอักเสบอย่างวิตามินบี ซีลีเนียม และวิตามินดี ส่วนผู้สูงอายุมักขาดแร่ธาตุปริมาณน้อยเช่นโฟเลตหรือแคลเซียม³
ตัวเลขพลังงานที่ร่างกายต้องการในแต่ละภาวะ⁴
-
ภาวะปกติ: 24 กิโลแคลอรี/น้ำหนักตัว 1 กก./วัน
-
ผู้ป่วยติดเตียง: 25–30 กิโลแคลอรี/น้ำหนักตัว 1 กก./วัน
-
เนื้องอก แผลกดทับ และแผลอื่นๆ: 30–35 กิโลแคลอรี/น้ำหนักตัว 1 กก./วัน
-
แผลไหม้รุนแรงหรือบาดเจ็บรุนแรงหลายระบบ: 35–45 กิโลแคลอรี/น้ำหนักตัว 1 กก./วัน
โปรตีนสำคัญมากต่อการซ่อมแซมและภูมิคุ้มกัน การซ่อมแซมแผลและเซลล์ภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสร้างขึ้นยามเกิดแผลและการอักเสบ ล้วนต้องอาศัยโปรตีนและกรดอะมิโน แนวทางเวชปฏิบัติที่ดีจึงแนะนำว่าผู้ใหญ่อายุเกิน 65 ปี ควรได้โปรตีนอย่างน้อย 1.0 กรัม/น้ำหนักตัว 1 กก. (มากกว่าเกณฑ์ทั่วไปที่ 0.8 กรัมสำหรับผู้ใหญ่อายุต่ำกว่า 65 ปี)⁵ และในแผลกดทับที่มีการอักเสบอาจต้องใช้ถึง 1.5 กรัม/น้ำหนักตัว 1 กก.¹,² โดยเลือกได้ทั้งเนื้อสัตว์ ปลา ไข่ ชีส/คอทเทจชีส และโปรตีนพืชอย่างถั่วเลนทิล ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วลันเตา เต้าหู้ และถั่วเหลือง
สารอาหารรองและน้ำ ด่านสำคัญหนุนการฟื้นตัว สำหรับผู้ที่แผลหายช้า ควรใส่ใจวิตามินเอ ซี อี และสังกะสีเป็นพิเศษ โดยตรวจเช็กภาวะวิตามินและเสริมจากอาหารธรรมชาติก่อนหากทำได้ สังกะสีช่วยลดการอักเสบ เพิ่มการแบ่งตัวของเซลล์ หนุนภูมิคุ้มกัน และช่วยสร้างคอลลาเจน² การจัดมื้ออาหารที่ครบคุณค่า หลากหลาย และอร่อยจะช่วยให้กินได้ง่ายขึ้น ส่วนเรื่องน้ำก็สำคัญไม่แพ้กัน เพราะแผลที่มีสารคัดหลั่ง การอักเสบ หรือไข้ จะทำให้ร่างกายต้องการน้ำมากขึ้น จึงควรดื่มน้ำอย่างน้อยราว 1.5 ลิตรต่อวัน⁶ หรือลองจิบเครื่องดื่มที่ชอบอย่างชาสมุนไพรเพื่อช่วยให้ดื่มน้ำได้ถึงเป้า⁶
ภาวะโภชนาการที่ไม่ดีคือตัวถ่วงสำคัญของการฟื้นตัวในแผลเรื้อรังหายยาก และการเติมสารอาหารและน้ำให้ถูกจังหวะตามระยะของแผลจะช่วยรับมือกับการอักเสบยืดเยื้อ การสร้างเซลล์ที่ช้าลง และความต้องการพลังงานที่สูงขึ้น การประเมินโภชนาการและปรับแผนให้เหมาะกับตัวแผลและตัวผู้ป่วยแต่ละคนจึงช่วยให้การดูแลแผลได้ผลดีที่สุด
1. Murphy C, Atkin L, Vega de Ceniga M, Weir D, Swanson T. International consensus document. Embedding Wound Hygiene into a proactive wound healing strategy. J Wound Care 2022;31:S1–S24
2. Myoungjean, J, Yoonhong K., and Kyung W. S, 'Role of Nutrition in Wound Healing and Nutritional Recommendations for Promotion of Wound Healing: A Narrative Review', Annals of Clinical Nutrition and Metabolism. 15/3 (published online 1 Dec. 2023) < https://doi.org/10.15747/ACNM.2023.15.3.67 > Last accessed 24. Feb 2026, 67-71.
3. 'Fit im Alter: Gesunde Ernährung für Senioren' AOK [website] (14 Mar. 2022) Die Gesundheitskasse < https://www.aok.de/pk/magazin/ernaehrung/vitamine/gesunde-ernaehrung-fuer-senioren-so-gehts/ > Last accessed 24. Feb 2026.
4. 'Verfahrensstandard: Ernährung bei Menschen mit chronischen Wunden' Wundzentrum Hamburg E.V [website] (23 Jan. 2020) < https://www.wundzentrum-hamburg.de/wp-content/uploads/Standards/01-2020/WZ-VS-016-V02-Ernährung-bei-Menschen-mit-chronischen-Wunden.pdf > Last accessed 24. Feb 2026.
5. 'Protein', DGE [website] (n.d.) Deutsche Gesellschaft Für Ernährung E. v < https://www.dge.de/wissenschaft/referenzwerte/protein/ > Last accessed 24. Feb 2026.
6. 'Essen Und Trinken' Stiftung (ZQP) [website] (13 May 2022) < https://www.zqp.de/thema/essen-trinken/#dtid699fa66cc6d5e1 > Last accessed 24. Feb 2026.
AP-79159-GBR-ENG-v1
Blogs